Nieuws uit de wereld van orgel en kerkmuziek

Volg het nieuws ook op:

Ingebruikneming gerestaureerde Waelckens/Hinsz-orgel te Appingedam

Nicolaikerk te Appingedam Nicolaikerk te Appingedam Foto: Stef Tuinstra

Op vrijdag 15 september wordt het gerestaureerde en met een vrij pedaal uitgebreide orgel van de Nicolaikerk te Appingedam opnieuw in gebruik genomen. Er is groot onderhoud uitgevoerd en tevens zijn ingrepen van de vorige restauratie in 1967-1970 gecorrigeerd.

Het orgel bevat naast pijpwerk van Hinsz ook veel ander oud pijpwerk. Daarnaar is intensief onderzoek gedaan om te proberen de herkomst ervan te achterhalen. Ook is de aanleg van de windvoorziening uitgebreid bestudeerd. Dit onderzoek resulteerde in een aantal interessante ontdekkingen, welke geleid hebben tot werkzaamheden die in het reeds geplande herstelwerk konden worden geïntegreerd omdat er van tevoren ruim was begroot, en er daarom ook in ruime mate aanvullende subsidies konden worden verworven. In het plan was voorzien dat de HW-Cimbel en RP-Trechterregaal van 1969 door door nieuwe exemplaren zouden worden vervangen die beter aansluiten bij het door Hinsz in 1744 gerealiseerde concept. Daarnaast hebben nu zowel de HW-Mixtuur als de RP-Sesquialter weer de originele samenstelling gekregen.
Van de windvoorziening bleek het grootste gedeelte van de windkanalen van Hinsz nog aanwezig te zijn. Ook was ook het uitbreidingsgedeelte van het kanaalsysteem dat Van Oeckelen in 1842 en 1884 aanbracht, nog geheel in tact. Tijdens het werk is daarom besloten om de windvoorziening als het ware in drie ‘windstanden’ te kunnen zetten, een Hinsz-optie en een Van Oeckelen-I- en Van Oeckelen-II-optie. Bij de eerste wordt het orgel vanuit de nog originele drie spaanbalgen alleen door het Hinszkanaalsysteem van wind voorzien, bij de tweede het Hinsz-systeem plus de Van Oeckelen ‘bypass’ van 1842 en de derde gelijk als die van de tweede, maar dan ook nog met ingeschakelde schokbalg van Van Oeckelen uit 1884.
De uitkomst van deze verschillende vormen van windtoevoer zijn voor de klank en aanspraak van de pijpen verrassend en educatief zeer interessant. Zo kan in Appingedam vanaf nu bij bijvoorbeeld excursies in woord en geluid goed uitgelegd worden waarom in de loop van de negentiende eeuw de oude windvoorzieningen van vrijwel alle oudere orgels werden vervangen, dan wel verwijd, en wat dan bij die ingrepen de winst maar zeker ook het verlies van klankschoonheid betekend heeft. Ook kan er tijdens concerten ‘geschakeld’ worden tussen het ene systeem en het andere en kan op deze wijze een groot deel van de orgelliteratuur tot en met heden op dit orgel passend tot klinken worden gebracht.
Het onderzoek naar de maker van het oude pijpwerk in dit orgel heeft opgeleverd dat er twee namen aan kunnen worden gekoppeld, waarvan die van Anthoni Waelckens de meest aannemelijke is (1638), maar het pijpwerk zou misschien toch ook nog van Andreas de Mare (I) kunnen zijn (ca. 1565). Waelckens bouwde vrijwel ongewijzigd in de stijl van zijn stiefvader (ook de inscripties van W. zijn vrijwel identiek aan die van De Mare I.). Hij was in zijn tijd een zeer traditionele orgelmaker die tot diep in de zeventiende eeuw nog F-orgels bouwde (orgels met een zestiende-eeuwse klavieromvang van FGA-a2) en een hoge toonhoogte. De oorspronkelijke omvang van het orgel van 1638 was van FGA-c3, wat duidt op een mogelijke windlade van Daniel Bader die in 1744 is vervangen. Bekend is dat hij het werk in Appingedam in 1638 begonnen was, maar tijdens dat werk overleed.
De lang gekoesterde wens om een vrij pedaal aan het orgel toe te voegen is nu in vervulling gegaan: er is een pedaal gemaakt met vier afzonderlijke registers. De kast is zo onopvallend mogelijk achter het orgel opgesteld om de oude sfeer van kastwerk en fraai balkon niet teveel te verstoren.

Het werk is uitgevoerd door de Orgelmakerij Reil. Stef Tuinstra was adviseur. Jan Martens en Helmer Hut verzorgden het herstelwerk van het uiterlijk.

De bijeenkomst op vrijdag 15 september begint om 15.30 uur. De ontvangst in de Franse School naast de kerk met koffie is vanaf 14.45 uur. Na afloop is er een hapje en drankje.

Zie voor verdere informatie ook op www.nicolaikerk-appingedam.nl

Foto: Stef Tuinstra

 

Submit to FacebookSubmit to Twitter

Tip de redactie

Heeft u zelf een nieuwtje? Geef het door aan onze redactie en wellicht plaatsen wij het op de website.

Tip de redactie

Concertagenda

Het aankondigen van concerten kost
€ 2 per concert. Voor dat bedrag worden uw concerten opgenomen
in de agenda van deze nieuwssite,
de digitale KVOK-nieuwsbrief en
de ZomerAgenda (juni t/m september).

Concerten aanmelden