Nieuws uit de wereld van orgel en kerkmuziek

Volg het nieuws ook op:

Jan Hage promoveert op Willem Mudde

Willem Mudde (september 1980) Willem Mudde (september 1980) Foto: Arnold Vogel

Op woensdag 21 september promoveert Jan Hage aan de Protestantse Theologische Universiteit in Amsterdam op een studie naar Willem Mudde en de kerkmuzikale vernieuwingsbeweging. Tot op heden zijn ontwikkelingen binnen de kerkmuziek in de Nederlandse protestantse kerken van de twintigste eeuw nauwelijks voorwerp van wetenschappelijk onderzoek geweest. De studie van Hage voorziet in deze leemte.
Promotor is prof.dr. Marcel Barnard, co-promotor is dr. Jeroen van Gessel.

Thematische biografie
Willem Mudde (1909-1984) geldt als de belangrijkste vertegenwoordiger van de twintigste-eeuwse kerkmuzikale vernieuwingsbeweging, die op haar beurt geworteld was in de liturgische beweging.
Nieuw waren de grotere rol en plaats van muziek, geïntegreerd in de liturgie, een vast aandeel van kerkkoor of cantorij, oude en nieuwe liturgische muziek, een eigen kerkmuziekopleiding en een kerkelijke regeling voor kerkmusici.
Qua idioom oriënteerde men zich op de Duitse muziek van vóór de Verlichting en op de nieuwe muziek uit kringen van de kerkmuzikale vernieuwingsbeweging. De visie en praktijk van deze beweging heeft het naoorlogse kerkmuzikale landschap van delen van de protestantse kerken in Nederland bepaald en werd daar van officiële zijde breed gedragen. Mudde propageerde in Nederland de nieuwe Duitse kerkmuziek die door onder andere Hugo Distler, Ernst Pepping, Johann Nepomuk David, Siegfried Reda en Helmut Bornefeld geschreven was en bracht het gedachtegoed van Oskar Söhngen, inspirator van de lutherse kerkmuzikale vernieuwing, voor het voetlicht.
De studie van Hage is geen biografie in de klassieke betekenis van het woord, waarin het privéleven en het werkzame leven van Willem Mudde beschreven worden. Hage definieert zijn studie als een ‘thematische biografie’, waarbij biografische gegevens ten dienste staan van de beantwoording van centrale vraag: wat was de plaats en betekenis van Mudde binnen de kerkmuzikale vernieuwingsbeweging?

Vier ijkjaren en thema’s
Zijn onderzoek heeft Hage gestructureerd op basis van de ijkjaren 1937, 1942, 1955 en 1981. Het betreft markante jaren uit Muddes loopbaan die gelegenheid bieden de periode ervoor te analyseren en te evalueren en vooruit te blikken op de periode erna. Aan de ijkjaren zijn vier hoofdthema’s verbonden, die in vier hoofdstukken uitgewerkt zijn:

- de invloed van Jan Zwart (ijkjaar 1937)
- de invloed van de Duitse kerkmuzikale vernieuwingsbeweging (ijkjaar 1942)
- Muddes activiteiten binnen de Nederlandse lutherse kerk (ijkjaar 1955)
- zijn internationale activiteiten benevens zijn invloed op de hervormde kerk (ijkjaar 1981).

De keuze voor 1937 hangt samen met het overlijden van Muddes leermeester en voorbeeld Jan Zwart in dat jaar. Een eerste periode in Muddes leven, waarin Zwarts invloed domineerde, werd hiermee afgesloten. Deze gebeurtenis symboliseert tevens de kentering in de Nederlandse protestantse kerkmuziek, waarin afscheid werd genomen van een calvinistische benadering ten gunste van een lutherse. Vanaf dat moment oriënteerde Mudde zich op de Duitse kerkmuziek, wat niet lang daarna leidde naar een volgend beslissend moment, namelijk zijn studie in Berlijn in 1942.
Geïnspireerd door de Duitse kerkmuzikale vernieuwingsbeweging ging Mudde vervolgens aan het werk om de kerkmuziek naar Duits voorbeeld te hervormen, eerst binnen de eigen lutherse kerk, dan internationaal, wat binnen de Evangelisch-Lutherse Kerk een voorlopige bekroning vond met de presentatie van het nieuwe lutherse gezangenboek en orde van dienst in 1955. Muddes invloed op de protestantse kerkmuziek in Nederland en internationaal werd in 1981 ten slotte symbolisch bezegeld met het door hem georganiseerde Internationale Congres in Straatsburg. Daar vertegenwoordigden verschillende kerkmuzikale delegaties de kerkmuzikale vernieuwing die intussen in de verschillende Nederlandse protestantse kerken had plaatsgevonden.

Eén van Muddes belangrijkste prestaties was, zo concludeert Hage onder meer, dat hij hielp kerkmuziek in de protestantse kerken op de agenda te zetten en te houden. Daarbij had hij het tij mee: kerk en overheid konden financiële middelen geven, de pers zag kerkmuziek als een relevant maatschappelijk verschijnsel en besteedde daar navenant aandacht aan. De kerkmuziekvernieuwing in Nederland volgde vanaf de jaren dertig tot begin van de jaren tachtig de lijn van de Duitse beweging. Zelf hadden de Nederlandse kerken geen kerkmuzikale traditie om bij de vernieuwing op terug te vallen, dus moest zij haar voorbeeld in het buitenland zoeken. Dat de keuze daarbij op Duitsland viel, had culturele, kerkelijke en theologische redenen.
Het overlijden van Willem Mudde op 31 augustus 1984 markeert het einde van het tijdperk waarin de kerkmuziekvernieuwingsbeweging domineerde. Begin jaren tachtig waren daarvan al tekenen zichtbaar, zoals de herontdekking van de negentiende eeuw en de toenemende invloed van anglicaanse muziek. Met Mudde verdween ook een generatie kerkmuzikale leiders die topdown de hele kerkmuziek regelde. Aan het begin van de eenentwintigste eeuw zijn we niet alleen de liturgische beweging maar ook de kerkmuzikale beweging ‘voorbij’.

Proefschrift en promotie
De titel van de dissertatie luidt: Muziek als missie. Een luthers geluid in een calvinistische wereld. Een studie naar Willem Mudde en de kerkmuzikale vernieuwingsbeweging.
Naar verwachting verschijnt dit jaar nog een handelseditie bij de Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis (KVNM).

De promotieplechtigheid vindt plaats in de aula van de Vrije Universiteit, De Boelelaan 1105 te Amsterdam. Aanvang: 13.45 uur.

 

Website Jan Hage: www.janhage.nl

 

Submit to FacebookSubmit to Twitter

Tip de redactie

Heeft u zelf een nieuwtje? Geef het door aan onze redactie en wellicht plaatsen wij het op de website.

Tip de redactie

Concertagenda

Het aankondigen van concerten kost
€ 2 per concert. Voor dat bedrag worden uw concerten opgenomen
in de agenda van deze nieuwssite,
de digitale KVOK-nieuwsbrief en
de ZomerAgenda (juni t/m september).

Concerten aanmelden